لوقمان حاجى قاد
221 جار بینراوە 8/5/2018 10:22 PM

لوقمانی حاجى قادر: یەکێتی ناتوانێت ئەو شۆکە دەروونیە هەرس بکات کە لە دواى جیابوونەوەى دکتۆر بەرهەمەوە تووشییان هاتووە



چاوپێکەوتن -سنور میدیا

لەم چاوپیکەونتنەدا کە، دبلۆماتیک مەگەزین لەگەڵ لوقمان حاجى قادر ئەمین ( ناسراو بە لوقمانى مافى مرۆڤ ) ، کاندیدى ژمارە (١٧) ى هاوپەیمانى بۆ دیموکراسی و دادپەروەرى ژمارە ١٥٣ لە پاریزگاى سلێمانى. ئەنجامدراوە، چەندین بابەت باسکراوە، کە پەیوەستە بە پەیوەندی یەکێتی و هاوپەیمانی، دۆخی کەرکوک و ناوچە دابراوەکان، پرۆژەو بەرنامەی کاندیدەکانی هاوپەیمانی، باسکردن لە دۆخی سیاسی ئیستا و داهاتوی عێراق و چەندین بابەتی دیکە:

 

سنور میدیا:  پارتی هەڵبژاردنی کەرکوکی بایکۆتکردوە پێت وایەبەشێک  دەنگەکانی ئەو دێن بۆ هاوپەیمانی؟ ئەگەر وەآڵم بەڵێیە بە چ بەڵگەیەک.

 

لوقمان حاجى قادر: بەڵی بێگومان دەنگەکانى پارتى بەشێکیان دێن بۆ هاوپەیمانى  ، چونکە لە دیدى منەوە برینى کەرکوکییەکان قوڵە و لایەنگرانى پارتیش ئیش و ئازارێکى ماڵى و دەروونیان بەرکەوتووە بە لە دەستدانى جڵەوگیرى شارەکەیان ، بۆیە واى دەبینم کە ئەمجارە دەنگ بە حزبەکەیان نادەن و متمانەى پێ ناکەن.

 

سنورمیدیا  :   دۆسیەی سیاسی و ئەمنی کەرکوک لە دەستی کوردا نیە ئەمە خاڵی لاوازی کورد نیە بە گشتت؟

لوقمان حاجى قادر: بەڵێ خاڵى لاوازى کوردە ، چونکە هەمیشە دەسەڵاتى جێبەجێکردن بەو دەسەڵاتە فراوانەى هەیەتى ( بە تایبەتیش کە دەزگا چاودێرییەکانى پەرلەمانى و دادوەری و دامەزراوەکانى کۆمەڵگاى مەدەنى و دەستە نیشتمانییەکانى مافەکانى مرۆڤ لە عێراقدا بە گشتى و لە کەرکوکیش بە تایبەتى لاوازن و لەژیر هەژموونى حزبى مەزهەبگەرا و کەسانى دەمارگیرى نەتەوەییدان ) دەتوانێت ڕاستییەکان بەلاڕیدا بەرێت و پڕۆسەى گێڕانەوەى ماف بۆ خاوەن ماف قورس و گران بکات و لەمپەڕ و ئاستەنگى بۆ دروست بکات و دواشى بخات. ئەمە جگە لەوەى بە شێوەیەکى ڕاستەوخۆى دەتوانن فشارى جۆراوجۆرى سیاسی و ئابوورى و دەروونى لەسەر کوردەکانى ئەو شارە دروست بکەن و لە پرسە نەتەوەییەکەى خۆیان دووریان بخەنەوە ، سەربارى ئەمانەش لە توانایاندایە کەسانێکى نزمەناخ لە خودى نەتەوەى کورد بەکاربهێنن لە دژى مافە ڕەواکانى کورد لە شارەکە.

 

سنورمیدیا  :   پەیوەندیتان لەگەڵ یەکێتی چۆنە؟ چ گرەنتیەک هەیە کە دوای هەڵبژاردن کای لەگەڵ نەکەن؟

لوقمان حاجى قادر: لە ئێستادا پەیوەندییەکان باش نین و هۆکارەکەشى ئەوەیە کە یەکیەتى ناتوانێت ئەو هێدمە دەروونییە ( صدمة نفسیة ) هەرس بکات کە لە دواى جیابوونەوەى دکتۆر بەرهەمەوە تووشییان هاتووە ، ئەمە جگە لەوەى پێیان وایە کە خودى لیستەکەى دکتۆر بەرهەم زۆرترین دەنگ لە جەماوەر و لایەنگرانى ئەوان دەبات بەو پێیەى پێگەى بەهێزى دکتۆر بەرهەم لەناو یەکیەتى دیار و بەرچاوە  و زۆرینەى لایەنگرانى یەکیەتى بەرێز و نرخاندنەوە لێی دەڕوانن و بگرە پێشیان وایە ئەو میراتگرى ڕێبازەکەى یەکیەتییە نەوەک ئەوانەى ئێستا دەسەڵاتدارى یەکیەتین.هاوپەیمانە قەوارەیەکى سیاسییە و وەک هەر قەوارە و حیزبێکى تر ئامانجى گرتنەدەستى دەسەڵاتە تاوەکو بتوانێت پرۆگرامەکەى خۆى پیادە بکات و ئامانجەکانى بهێنێتەدى ، بەو پێێەش کە هاوپەیمانى بە بێ هاوبەندى و هاوپەیمانى پارتە سیاسییەکانى دیکە ناتوانێت دەسەڵات بگرێتە دەست ، بۆیە شتێکى سرووشتییە لەگەل لایەنەکانى دیکەدا یەک بگریت بۆ ئەم مەبەستەى باسمان لێوەکرد . کارى لە پێشینەى هاوپەیمانى دروستکردنى هاوپەیمانێتییەکە لە بەرامبەر هەژموونى یەکیەتى و پارتى کە ڕیگرن لە چاکسازى ، بەڵام هەر کاتێک بەرژەوەندى گشتى وا بخوازێت و یەکیەتیش ئامادەبێت لەسەر پڕۆژەیەکى نیشتمانى ڕیشەى ڕاستەقینە لەگەل هاوپەیمانى کۆبێتەوە و گەرەنتى ئەوەش هەبێت کە پێێەوە پابەند دەبیت ، ئەوا هاوپەیمانى ئامادەیە کارى هاوبەشى لەگەڵ بکات. چونکە لە کۆتایدا هاوپەیمانى لە پێناو بەرژەوەندى گشتى هاوولاتیان دروست بووە و هەر ئەوەشى بە ئامانجى سەرەکى گرتووە.

 

سنورمیدیا  :   گوتاری هاوپەیمانی لە گوتاری هیچ حیزبێکی تر ناچێ زۆرێکیش دەڵێن نەرم و هـێمنە ئەمە لە پێناوچی؟

لوقمان حاجى قادر: هاوپەیمانى خاوەن ووتاریکى هاوسەنگە ، چونکە بزاوتێکى مەدەنى سیاسییە و ئامانجى گۆڕانکارى ریشەییە لە سەرخان و ژێرخانى هەرێمى کوردستاندا ، پەى بەوەش دەبات کە لەم قۆناغە ناهەموارەى هەرێم و عێراقدا سڕینەوە و پەراروێزخستنى هەر هێزێکى کاریگەر کاریکى تەندروست نییە و دەشبێتە لەمپەر لە بەرامبەر هێنانەدى ئامانجە بالاکەى خۆیدا کە حوکمڕانییەکى باش و گۆڕانکارى ڕیشەییە لە کۆمەڵگاى عیڕاق و هەرێمى کوردستاندا ، ئەمە سەربارى ئەوەى کە هاوپەیمانى ئەزموونى لە ماوەى شکستخواردووى پارتەکانى دەسەڵات و ئۆپۆزسیۆن وەرگرتووە لەسەر گۆڕەپانى سیاسی هەرێمى کوردستان و نایەوێت بە هەمان ڕێچکە و ڕێبازى ئەواندا گوزەر بکات و هەمان دیدگا و میکانیزمى ئەوان لە بەڕێوەبردنى ووڵات و چارەسەرى گرفتە کان بەکاربهێنیت.

 

سنورمیدیا  :  زۆرجار باس لە پێهێنانی بەرەیەکی فروان دەکەن، ئەم بەرەیە یەکێتی و پارتی لەخۆیی دەگرێت؟ ئێوە ئەوان لەقاڵب دەدەن یان بە پێچەوانەوە.

لوقمان حاجى قادر: لە پێشینەیی هاوپەیمانى بۆ بەرەیەکە لە دەرەوەى جووت حیزبی دەسەڵاتدار ، بۆیە تا بکریت هاوپەیمانى ناچێتە بەریەکەوە لەگەل یەکیەتى و پارتى ، خۆ ئەگەر هاوپەیمانى لەگەڵ بەرەى نەیارى دەسەڵات نەیتوانى دەسەلات بگرێتەدەست، ئەوا یان هەر ناچێتە دەسەڵاتەوە یان بە مەرجى دەستەبەرکەر ئەچیتە دەسەڵاتەوە کە گەرەنتى جێبەجیکردنى پرۆگرامەکەى خۆى وهاوپەیمانەکانى دەکەن.

 

  سنورمیدیا:  خاڵی جیاوازتان لەگەڵ هێزەکانی تر چیە؟ لەچیدا مۆدێلی پارتەکانی ترتان تێپەڕاندووە؟

لوقمان حاجى قادر: قەوارەى هاوپەیمانى لە ئایدۆلۆژیا فراوانترە و لە حزبیش گەورەترە ، ئەو قەوارەیە لەوەدا جیاوازە کە سنورى ئایۆلۆژیای تێپەڕاندووە و توانیویەتى کۆمەلیک کەسى ئایدیا جیاواز لە چوارچێوەیەکدا کۆبکاتەوە لەسەر بنەماى باوەڕبوون بە میتۆدیکى مەدەنى و حوکمڕانییەکى ڕەشید. قەوارەکە سنورى دەمارگیرى حیزبی تەسکیش توڕداوە و قەوارەکە ئامرازێکە بۆ گەیشتن بە ئامانجێکى باڵا کە نەوەک ئامانج بێت لە خودى خۆیدا. قەوارەکە سیستەمى کۆتای بۆ ژنان گەیاندۆتە ٣٠% کە لە هەموو پارتەکانى دیکە زیاترە و ئەمەش لە پێناو بەشدارى کارى ژنان لە ژیانى گشتی و سیاسیدا. قەوارەکە قۆرغکارى پۆست و پلە و پایەى سنوردرا کردووە بەوەى لە پرۆگرامى خۆیدا سنورى بۆ سەرۆکى حزب داناوە کە تەنها دوو خول ئەتوانى سەرۆک بێت و خولى سێیەم ئەبێت لوتکە دەسەلات جێبێڵێت ، ڕێگریشى لە خزمخزمێنە و کەسکەسێنە کردووە لە پۆستە باڵاکانى هاوپەیمانیدا.

 

 سنورمیدیا :    د.بەرهەم چۆن دەبینی؟ چ شتێکی هەیە پێی سەرسامبیت؟ لەچیدا لە سەرکردەی حیزبەکانی تر جیاوازە؟ ئەزمونی ڕابردووی چۆن هەڵدەسەنگێنی؟

لوقمان حاجى قادر: پێم باشە ئەم پرسیارە بەچەند خاڵێک وەڵام بدەمەوە:

١: کەسایەتییەکى مەدەنیخوازى دامەزراوى هاوسەنگ و ژێر و خاوەن ئەزموون و دووربین و بە ئاگا لە ڕەووتى رووداوەکان کە بە باشى کەرەستەکانى بەردەستى بەکاردینێت. ئەمە جگە لەوەى دبلوماتکارێکى ئاست بەرزە و گفتوگۆکاریکى کارزانە.

٢: پێى سەرسامم لە لە ووردبینى و لێزانى و لێوەشاوەیی لە بەکارهینانى کەرەستە مرۆییەکانى بەردەستى.

٣: لە مانەى خوارەوەدا جیاوازە

_ لێوەشاوەیی و لێزانى و توانستى سەرکردایەتى مەدەنییانەى لە بەرێوەبردنى قەوارەکەدا.

_ هێمنى و لەسەرەخۆیی و نەرمونیانى لە رەفتار و هەڵسوکەوتدا.

_ ووتارێکى هاوسەنگى ژیرانەى واقیع بینانە.

_ ئەزموونى پێگەیشتووى حوکمڕانى و شارەزایی لە خوێندنەوەى رووداوەکان وەک ئەوەى هەیە نەوەک وەک ئەوەى پێویستە ببێت.

_ پێگەى بەهێزى لۆکاڵى و هەریمى و جیهانى ناوبراو.

_ باوەڕبوونى بە کارى تیمى و ئەقڵی بە کۆمەڵ و بڕیارى بە کۆمەڵ.

_ کاریزمایی خودى خۆیی و کەسێتى بەرزى.

_ لێزانى لە بەکارهێنانى کەرەستە مرۆییەکانى بەردەستى وەک سەرکردەیەکى دیموکراسی پێشەنگ و ژیر و دووربین. 

٤: ئەزموونێکى سەرکەوتوو لەسەر ئاستى بەرێوەبردنى کارگێرى و دبلوماسی

 

  سنورمیدیا :   لەسەر ئاستی کەسی پڕۆژەت چیە؟ لەچیدا لە کاندیدەکانی تر جیاوازی (لەسەر ئاستی گوتار مەبەستمە).

١: کارکردن بۆ فراوانکردنى بەرەى مەدەنیخوازى لە عیڕاقدا و پارێزگاریکردن لە دەستکەوتە دەستوورییەکانى بە گشتى بۆعێڕاق بۆ گەلى کورد و ئەکتیفکردنى ماددە دەستورییە نائەکتیڤەکان و دووبارە بنیاتنانەوە پەیوەندییە دۆستایەتییەکانى کورد لەگەل لایەنە عێراقییەکان  و دۆستانمان لەجیهانى دەرەوەدا.

٢: جیاوازم لە :

_ بوونى دیدگاى وورد و فراوان و دووربین بۆ تەنگژەکانى عێراق و چارەسەرى ڕیشەیی حوکمڕانى لە عیراق و هەریمى کوردستان کە لە حوکمڕانییەکى مەدەنى باشدا بەرجەستە دەبن.

_  لە شارەزایی و ئەزموون لە بوارى مافەکانى مرۆڤ و کۆمەڵگاى مەدەنى

 

 سنورمیدیا:   دۆخی ئێستای عێراق چۆن دەبینیت؟ ئایە ژینگەیەکی لەبارە بۆ کاری سیاسی و پەرلەمانی؟

دۆخێکى ئێجگار ئاڵۆزە و چارەسەرکردنیان کارى لێبڕوانە و ماندوونەناسانەى دەوێت ، ئەمەش بە هۆى هەژموونى دەرەوەى دەوڵەتانى هەرێمى و زلهیزەکانى دونیا  و قوڵبوونەوەى کێشەکانى نێوان پێکهاتەکانى گەلى عیراق و دژوارى بارى ئابوورى و نەمانى متمانە لە نیوان لایەنە سیاسییەکاندا.ژینگە لە ڕووى سیاسى و کارى پەرلەمانییە وە دژوارە ، بەڵام سەختى و دژوارى گرفتەکان لایەنە سیاسییەکان ناچار دەکات پەرۆشانەتر بێنە پێشەوا بۆ چارەسەرکردنى گرفتەکان و کردنەوەى گرێکوێرەکان ، بۆیە لە بارەى دۆخەکە بۆ کارى سیاسی و پەرلەمانى پەیوەستە بە سرووشتى ئەو هێزانەى لە ئایندەدا دەبنە خاوەن کورسی پەرلەمانى ، باوەڕ یاخود باوەڕنەبوون بە مەدەنییەتى ئەو هێزانە ، سرووشتى کارى سیاسی و پەرلەمانى ئایندە دیارى دەکەن. بۆیە بە گشتى هەرچەندە سەخت و دژواریش بێت ، هێشتا شیاوە بۆ کارى سیاسی و پەرلەمانى.

 

سنورمیدیا:  کورد پێکهاتەیە لە باشترین حالەتدا ڕێژەی کورسیەکانی ناگاتە ٦٥ کورسی، ئێوە چۆن دەتوانن مافە دەستوری و سیاسی و ئابورییەکانی کورد بهێننەدی، لەکاتێکدا باس لەوە دەکرێت حکومەتی داهاتووی عێراق حکومەتێکی زۆرینە دەبێت، کەواتە یاساکان بە زۆرینە و کەمینە تێدەپەڕن؟

بە گرتنەبەرى ئەم هەنگاوانەى خوارەوە :

١: دروستکردنى ژوورێکى دانوستنکارى کوردی لە لایەن فراکسیۆنە کوردستانییەکانەوە بە کۆکردنەوەیان لە بەرەیەکدا کە پەرلەمانتار و کەسە سیاسییەکان و دبلوماتکار و کەسانى شارەزا و پسپۆر لە خۆى بگرێت.

٢: دروستکردنى بەرەیەکى مەدەنیخواز لەو هێزە عێراقییانەى باوەریان بە کارى مەدەنى هەیە و گەرەکیانە کێشەکانى عێراق چارەسەر بکەن.

٣: ڕاگرتنى هاوسەنگى لە نێوان لایەنە سیاسییەکان بە شێوەیەک هیچ هێزێک نەتوانى بە تەنها باڵانسی سیاسی لاسەنگ بکات و کیشەکان بەلایەکدا بخات.

٤: خوێندنەوەیەکى ڕاست و دروست و واقیعبینانەى فراکسیۆنە کوردستانییەکان بۆ دۆخى عێراق بە گشتى و دۆخى هەرێمیش بە تایبەتى و گرتنەبەرى سیاسەتێکى ژیرانەى بابەتییانە بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ قۆناغى ئایندەى ژیانى سیاسی لە عێراقدا.

٥: پەنابردنە بەر هەموو ئەو ڕێکار و ڕێوشوێن و میکانیزمانەى دامەزراوەى نەتەوە یەکگرتووەکان فەراهەمیان کردووە وەک کارتێکى فشار لەسەر دەوڵەتى عێراق لە پێناو بە مەدەنیکردنى و ڕێگرییکردن لە تاک ڕەووى لە حوکمرانیدا.

 

 

502019852018_١١.jpg

زۆرترین خوێندراوە

  • یەک ڕۆژ
  • یەک هەفتە
  • یەک مانگ

بۆ زانینی سەرپێچی ئوتۆمبێلەکەت کلیک بکە

سلێمانی هەولێر دهۆک

ڕاپرسی

كام جۆری سیستەمی حوكمڕانی بۆ هەرێمی كوردستان دەگونجێت ؟




    
Copyright © 2015 Snur Media. Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure