هاوپەیمانی بۆ دیموکراسی و دادپەروەری
1150 جار بینراوە 21/1/2018 02:58 PM

دەتەوێ لە هاوپەیمانیی دیموکراسی و دادپەروەری تێبگەیت؟



د. موئمین زەڵمی

 

ئەیلولی ساڵی رابردوو کاتی دیاریکراو بوو بۆ چنینەوەی هەوڵەکان کە ڕاگەیاندنی هاوپەیمانی دیموکراسی و دادپەروەری لێکەوتەوە و سەرەتای ئەم مانگەش لە کۆنگرەیەکی دامەزراندندا "دکتۆر بەرهەم ئەحمەد ساڵح" بە سەرۆکی هاوپەیمانی هەڵبژێردرا، تا ئێرە هەواڵی دامەزراندن و راگەیاندنە، لێرەو لەوێ چەندین پرسیاری جیاواز لەسەر هاوپەیمانی، فەلسەفەی، دیدگا و دونیابینی، بونیادی، پێکهاتە و ئامانج و ئاڵەنگارییەکانی بەردەمی و چۆنیەتی مامەڵەی یار و نەیاری دەوروژێنرێن و هەر شیکەرەوەیەکیش بە جیاواز لە هاوپەیمانی تێدەگات و شرۆڤەی بۆ دەکات. بۆیەش هەوڵ ئەدەم لە زنجیرە وتارێکدا ئەوەندەی بلوێ وەڵامی پرسیارەکان بدەمەوە.

 

هاوپەیمانی هێزێکی رۆشنگەرییە نەک حزبێکی سیاسی

سەرەتا گرنگە ئەوە ڕوونبکەینەوە کە هاوپەیمانیی دیموکراسی و دادپەروەری ئەوەندەی هێزێکی فیکری و رۆشنگەریی و قوتابخانەیەکی سۆسیۆپۆلەتیکاڵییە ئەوەندە حزبێکی سیاسیی نیە، ئەمەشمان لە فەلسەفە و دیدگا و دونیابینی هاوپەیمانییەوە بۆ رووندەبێتەوە.
دەبێ ئاماژە بەوە بکەین، کە هاوپەیمانی دیموکراسی و دادپەروەری تاکە هێزی کوردییە کە لە ئەنجامی گفتوگۆ و دیدار و موناقەشەی زۆری نێوان هێز و لایەنە جیاوازەکانی کوردستان دروست بووە، پرۆژەی هاوپەیمانی دەگەڕێتەوە بۆ دوو ساڵ پێش ئێستا کاتێک چەند رۆشنفیکر و سەرکردەیەکی سیاسی کوردستان لە پاشخانی سیاسی جیاواز و باکگراوندی مەعریفی و ئایدۆلۆجی جیاوازەوە، دیدگای کاری نیشتیمانی-یان نوسی و لەگەڵ هێز و کەسایەتی و ڕەوتە جیاوازەکانی کوردستاندا شرۆڤەیان کرد تا دواجار، ژمارەیەکی بەرچاو لەو بەڕێزانە لە هاوپەیمانی دیموکراسیی و دادپەروەری دا کۆبوونەوە و بڕیاری سەرخستنی دیدگای نیشتیمانی -یان دا و کردیانە پرۆگرامی هاوپەیمانیی دیموکراسی و داپەروەری.
بۆیەش هەرجۆرە شیکردنەوەیەک لەسەر ئەوەی کە هاوپەیمانی حزبێکی سیاسی تەقلیدییە کە خەڵکیتریش تاقیکردۆتەوە ناتەواوە و کەمومورتی زانیارییە. پێویستە ئەوەش بوترێت کە هەموو ئەو بەڕێزانەی بەشداری گفتوگۆ و دیدار و دیسکەشنەکاندا کردووە خاوەنی ڕوانگەی تایبەتی خۆیان بوون و لە دیدگای نیشتیمانیدا خۆیان بینوەتەوە، بۆیەش ئەم دیدارە فیکری و رۆشنگەرییانە ئەنجامی باشی لێکەوتەوە و بوونە هۆی پێکهێنانی هاوپەیمانیی دیموکراسی و دادپەروەری

 

هاودیدی چی بۆ دەمێنێتەوە؟

یەکێک لەو باسانەی لەسەروبەندی کۆنگرەی دامەزراندنی هاوپەیمانییەوە دەروژێنرێت، بابەتی بونیاد و پێکهاتەی هاوپەیمانی دیموکراسی و دادپەروەرییە، لە کۆنگرەدا بە زۆرینەی دەنگی ئەندامانی کۆنگرە بەڕێز دکتۆر بەرهەم ئەحمەد ساڵح وەک سەرۆکی هاوپەیمانی هەڵبژێردا، بەرهەم ساڵح بە کەسایەتی دەوڵەت و خاوەندی مۆتۆی بەناوبانگی "کردار شەرتە"یە، کە ماوەی حوکمڕانی ئەو بە حوکمڕانییەکانیتر بەراورد ناکرێت و هاوڵاتیانی کوردستان ئەو ڕاستیانەیان لەیادماوە. پاش سەرۆکی هاوپەیمانی، ئیتر هەموو کەسایەتی و بەشداربووانی کۆنگرە و ئەو کەسانەشی لە تەواوی ناوچەکانی کوردستانەوە قەناعەتیان بەم دیدگایە هەیە بە "هاودید" و " هاوکار" دەناسرێن و پەیڕەوی ناوخۆی هاوپەیمانی پێناسەی هاودید و هاوکاری کردووە.
بونیاد و پێکهاتەی هاوپەیمانی وەک هێزێکی فیکری و رۆشنگەری رەنگدانەوەی ئەو بیروباوەڕ و دیدگایانەیە کە هاودیدانی هاوپەیمانی کردوویانەتە چرای ڕێگایان و کاری پێ دەکەن، کە ئەوانیش بریتین لە: "مرۆڤ سەنتەری، دەربازکردنی تاکی کوردی لە کۆیلایەتی بێ کۆت و حزبیی، گۆڕینی سیستەمی حزبایەتی، پەروەردەکردنەوەی تاکی کوردی لە تاکێکی شوێنکەتووەوە بۆ تاکێکی بیرکەرەوەی پێشەنگ، کۆتاییهێنان بە شەڕی ئایدۆلۆجی و بنەماڵەیی و عەشرەت گەڕایی، گواستنەوەی رۆڵی تاک لە خزمەتگوزاریی حزبەوە بۆ تاکێك کە حزب لە پێناوی ئەودا بێت بەشداری کارای ژنان و گەنجان بە شێوەیەک بتوانن مومارەسەی توانها و لێهاتووی خۆیان بکەن و کۆکردنەوەی هێز و کەسایەتی و ڕەوتە جیاوازەکان لەسەر خاڵی هاوبەشی چەسپاندنی دیموکراسی و بەرپاکردنی دادپەروەری و حوکمڕانی باش و دروست". بۆیەش هەرکەسێک باوەڕی بەم دیدگایە هەبێت ئەوە هاودیدە و شیاوی ئەوەیە پۆست و بەرپرسیارییەتی لە ناو هاپەیمانیدا وەربگرێت بۆ جێبەجێکردنی ئەو خاڵانە. 
کاتێک دەچیتە ئۆفیسەکانی هاوپەیمانی ئەوەی دەیبینێت کاری هاوبەش و پرۆژەی هاوبەش و پێگەی هاوبەشە لە نێوان هاودیداندا، بۆیەش لەو ڕووەوە کە هاوپەیمانی دیموکراسی و دادپەروەری هێزێکە لەسەر بنەمای دیدگایەکی فیکری - فەلسەفی دامەزراوە کێشەی بونیاد و ستراکچەری وەلاناوە و هاودیدی کە پۆستێکی خۆبەخشە، نە ململانێکی نەوەی کۆن و نوێیە و نە دەبێتە سەر ئێشەی کۆنە ئیسلامی و کۆنە عەلمانی، چونکە هەموو تێگەشتوون هاوپەیمانی دیدگایە و قوتابخانەی فیکری و فەلسەفیی و سۆسیۆپۆلەتیکاڵییە نەک حزبێکی تەقلیدی کە لە ئەنجامی باڵباڵێن و تەکەتولاتەوە دروست بووبێت

.

هاپەیمانی دەیەوێ چی بکات؟

وەڵامی ئەم پرسیارە بە ڕوونی لە دیدگای هاوپەیمانیدا هاتووە و ئەندازیارانی پرۆژەکە وردتر روونیانکردۆتەوە کە کۆکردنەوەی هێز و کەسایەتی و ڕەوتە جیاوازەکان لەسەر خاڵی هاوبەشی چەسپاندنی دیموکراسی و بەرپاکردنی دادپەروەری و حوکمڕانی باش و دروست ئامانجی سەرەکی هاپەیمانیی دیموکراسی و دادپەروەری، رەنگە لای هەندێ شرۆڤەکار کێشەکە ئەوە بێت کە بێ گەڕانەوە لە تێگەشتن لە دیدگای هاوپەیمانی هاتوون ئامانجەکانیان داتاشیوە، هاوپەیمانی بۆ گۆڕینی دەسەڵاتی حوکمڕانی کار دەکات و پێشی وایە گۆڕینی سیستەمی حوکمڕانی کە بیرکردنەوە و پرۆگرامی حزبەکان هاوکاری گۆڕینی ئەو سیستەمەیە زەمینە خۆشکردنە بۆ گۆڕینی دەسەڵات. 
دیارە پەیوەندییەکانی هاوپەیمانیی دیموکراسی و داپەروەری لەگەڵ هێز و تەیار و ڕەوتەکاندا جیاوازترین جۆری پەیوەندیکردنە کە پێشتر پەیڕەو نەکراوە، ئەویش کۆتاییهێنانە بە بنەمای " یەکتر سفرکردنەوە و هێرشەکردنە سەر کەسایەتی و مێژووی هێزەکانیتر". هاوپەیمانی بە چاوی رێزەوە لە کەسایەتی تاک دەڕوانێت جا ئەو تاکە سەرۆکی حزبێک بێت یان تاکێکی ئاسایی، رێز لە مێژوو و خەباتی هەموو هێز و حزبێکی سیاسی دەنێت. لەم ڕووەشەوە پەیوەندییەکانی هاوپەیمانی بێ ڕتووش شەفاف و ڕوون و بێ پەردە دەبن لەگەڵ هەموو هێزە ناوخۆیی و هەرێمی و نێودەوڵەتییەکان، ئیتر زیادەڕویی و نەپێکانە ئەگەر وا دابنرێت کە هاوپەیمانی ناتوانێت باڵانسی پەیوەندییەکانی ڕابگرێت

.

گەنج و ژن لە بانگەشەوە بۆ کردار

کۆنگرەی دامەزراندنی هاوپەیمانی دیمکراسی و دادپەروەری وێنەی یەکەمی ئەلبومە رەنگاورەنگەکەی هاوپەیمانی بوو، بۆیەش بەشدرای کارای ژنان و گەنجان لە تەواوی ناوچەکانی هەرێمی کوردستانەوە ئەو ڕاستییە دەسەلمێنن کە هاویدیی نە پێشێلکاری رەگەزییە و نە تێپەڕاندنی تەمەنە، دامەزراوە و دەزگاکانی هاویمانی بوونەتە وێستگەیە مومارەسەکردنی چالاکی و لێهاتووی گەنجان و ژنان و قۆناغێکی نوێی کاری سۆسیۆپۆلەتیکاڵییە هاتۆتە کایەوە کە هەمووان بە هی خۆیانی دەزانن و خەریکن کار بۆ سەرخستنی ئامانجەکە دەکەن. 
لە کۆتاییدا بە گرنگی دەزانم راستییەک بخەمەڕوو، کە یەکەمجارە لە کوردستاندا هێزێک بێتە کایەوەوە کە ترسی لە فروان بوونی هەوادار و ئەندام و لایەنگرانی نەبێت، هێزێک نەبێتە پاسێکی نەفەرهەڵگر و شەمەندەفەرێکی چەند واگۆنی، بەرپرسانی هێزەکە خەمی زیادبوونی ئەندامانیان نەبێت بۆیەش ئێستا هاوپەیمانیی دیموکراسی و دادپەروەری بەردەوامە و خەریکە لەگەڵ هێزە هاودیدگا و ڕەوت و کەسایەتییە جیاوازەکاندا دەرگای کردۆتەوە و خەریکین بەرەی چاکەخوازان و دڵسۆزانی چەسپاندنی دیموکراسی و بەرپاکردنی دادپەروەری فراوان دەکەین 

 

زۆرترین خوێندراوە

  • یەک ڕۆژ
  • یەک هەفتە
  • یەک مانگ

بۆ زانینی سەرپێچی ئوتۆمبێلەکەت کلیک بکە

سلێمانی هەولێر دهۆک

ڕاپرسی

كام جۆری سیستەمی حوكمڕانی بۆ هەرێمی كوردستان دەگونجێت ؟




    
Copyright © 2015 Snur Media. Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure