داعش و قاعیدە
203 جار بینراوە 20/2/2017 06:01 PM

پێكهاته‌و ستراكچه‌رى شانه‌ى تیرۆریستی... داعش و قاعیده‌ وه‌ك نمونه‌



ن: حلمی ملیان
و: به‌ختیار ئه‌حمه‌د

به‌ر له‌ هه‌موو شتێك با له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ڕێكبكه‌وین كه‌ جیاوازى له‌ نێوان شانى تیرۆریستى داعش و شانه‌ى تیرۆریستى قاعیده‌، بریتیه‌ له‌ جیاوازى له‌ نێوان كات و شوێن و به‌ره‌ و ته‌كنیكى شه‌ڕو خاڵه‌ لاوازو به‌هێزه‌كان. ئه‌مه‌ تێكڕاى ئه‌و جیاوازییه‌ بابه‌تى و زانستیانه‌یه‌ كه‌ بۆ لێكۆڵینه‌وه‌ كردن له‌سه‌ر ئه‌و دوو دیارده‌یه‌ به‌كار ئه‌هێنرێت له‌ دیدێكى سه‌ربازى و ئاسایشه‌وه‌ كه‌ تیایدا لایه‌نى ده‌روونى، كۆمه‌ڵایه‌تى، بیروباوه‌ڕ و جیۆسیاسی تیایدا یه‌كتر ئه‌بڕن.
له‌ ساڵى 2001 ه‌وه‌ تا ساڵى 2011 و له‌ كاتى لێدانى دوو بورجه‌ بارزگانییه‌كه‌، هه‌ژمونى قاعیده‌ باڵى كێشابوو به‌سه‌ر شانۆى ڕوداوه‌ تیرۆریستییه‌كان له‌ جیهاندا، ته‌خته‌ى شانۆى سه‌ره‌كى كرده‌وه‌ تیرۆریستییه‌كانى قاعیده‌ به‌ پله‌ى یه‌كه‌م عێراق و ئه‌فغانستان بوو، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئه‌م ڕێكخراوه‌ له‌سه‌ر ئاستى ته‌واوى كیشوه‌ره‌كانى جیهان گه‌شه‌ى كرد و له‌ شێوه‌ى شانه‌ى نوستودا له‌ قوڵایی ئه‌وروپادا جێگیر بوو. ڕێكخراوى قاعیده‌ له‌ شه‌ڕى ئاساییدا و له‌ شاخه‌كانى ئه‌فغانستان و له‌ عێراق ڕووبه‌ڕووى هێزه‌كانى ناتۆ بۆوه‌ له‌ ڕێگه‌ى دانانى بۆمبی چێنرا و به‌كارهێنانى چه‌كى نیشانه‌ شكێن و توانى هێزه‌كانى هاوپه‌یمانان شپرز بكات به‌ تایبه‌ت له‌ عێراق.
شانه‌ى قاعیده‌ پێكهاته‌یه‌كى دیارى كراوى هه‌یه‌ له‌ ڕوى ستراكچه‌ر، خاڵى لاواز و به‌هێز، قۆناغى سڕ بوون و چالاك و سه‌ربازى دا له‌دژى دوژمن، هاوشێوه‌ى شانه‌ى داعش و وێنه‌ هه‌مه‌چه‌شنه‌ جیاوازه‌كانى له‌ سوریا و عێراقه‌وه‌ بۆ تونس و لیبیا تا ده‌گاته‌ ئه‌وروپا.

ئایدیۆلۆجیا و ئامانجى سیاسی
هه‌ردوو ڕێكخراو هاوشێوه‌ن له‌ پیاچوونه‌وه‌ كردن به‌توراسی ئیسلامى توندڕه‌و، بۆ داعش ئیبن تیمیه‌ و بۆ قاعیده‌ش پابه‌ند بوون به‌ هێڵى ڕابه‌رایه‌تى ئوسامه‌ بن لادن. هه‌ردو ڕێكخراو هاوبه‌شن له‌ سوود وه‌رگرت له‌ئایین و تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان، ئه‌ڵبه‌ته‌ داعش زیاتر سوودى له‌ گه‌شه‌كردنى تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان وه‌رگرتووه‌ كه‌ شێوازێكى ژیانى هاوبه‌ش، به‌كارهێنانى ته‌كنیكی ته‌شه‌فیر كردنى په‌یوه‌ندییه‌كان به‌ ئامانجى پارێزراو بوونیان سه‌ربارى په‌خش كردنى به‌یعه‌ت دان به‌ئه‌بو به‌كرى به‌غدادى به‌ شێوه‌یه‌كى ئاشكرا له‌ ڤیدیۆ گه‌لێكى كورت دا كه‌له‌ كاتێكى پێوانه‌ییدا په‌خش ده‌كراو ڕه‌زامه‌ندى پاڵێوراوى نوێى به‌ده‌ست ده‌هێنا. ئامانجى پڕۆژه‌ى ئه‌م دووانه‌ یه‌كه‌، سه‌ربارى بوونى چه‌ند جیاوازییه‌ك كه‌ په‌یوه‌ندى به‌ كرۆكى بابه‌ته‌كه‌وه‌ نییه‌ له‌ نێوان پڕۆژه‌ى خه‌لافه‌تێكی جیهانى گه‌ردوونى له‌لاى قاعیده‌ و خه‌لافه‌تێك له‌سه‌ر مه‌نهه‌جى پێغه‌مبه‌رایه‌تى له‌لاى داعش... له‌ نێوان جیهاد وه‌ك ڕه‌وشێكى كار له‌لاى قاعیده‌ و جیهادێكى خوێناوى تر و وێرانكار تر له‌لاى داعش كه‌ پێى وابوو ئه‌بو مسعه‌بی زه‌رقاوى له‌ ته‌موزى 2006 ه‌وه‌ باوكى ڕۆحی دامه‌زراندى ده‌وڵه‌تى ئیسلامییه‌ له‌ عێراق و شام. به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ ئه‌و كاته‌ هه‌ر یه‌ك له‌ بن لادن و زه‌واهرى سه‌ركۆنه‌ی تاوانه‌كانى زه‌رقاوییان كرد له‌ دژى عێراقییه‌كان. ئه‌و كرده‌وانه‌ى كه‌ بووه‌ نه‌خشه‌ ڕێگایه‌ك بۆ دروست بوونى داعش.

دیاریردن
له‌ ڕوى ته‌مه‌ن و ڕه‌گه‌ز و نه‌ژاد و نه‌ته‌وه‌وه‌ سه‌ره‌تا وا دێته‌ پێش چاو كه‌ شانه‌ى قاعیده‌ زیاتر جیهانیی و به‌ربڵاوه‌ و جۆرێك له‌ پێكه‌وه‌ گه‌ونجان و ڕێز له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌ و پله‌ به‌ندى سه‌ركردایه‌تى و له‌ پێشتر بوون و دسپلین ڕێزى لێ ئه‌گیرێت له‌ نێوان یاندا. ته‌واو پێچه‌وانه‌ى ئه‌و حاڵه‌ته‌ش له‌ شانه‌ى داعش دا به‌رچاو ئه‌كه‌وێت به‌ تایبه‌ت كاتێك كه‌ ناوچه‌ و هۆز و زمان ڕۆڵى خۆى ئه‌گێڕێت له‌ دروست كردنى متمانه‌ له‌نێوان ئه‌ندامه‌كانیان دا، سه‌ربارى بوونى ئاماده‌یی بۆ خۆ به‌كوشت دان و ئه‌نجامدانى كارى جیهادی. له‌ناو شانه‌ تونسییه‌كانى ئه‌وروپا و شانه‌ لیبییه‌كان له‌ سوریا ئه‌م حاڵه‌ته‌ زۆر له‌به‌ر چاو ئه‌گیرێت. له‌م دوو حاڵه‌ته‌دا شێوه‌گه‌لێك و زاراوه‌گه‌لێك بۆ په‌یوه‌ندى كردن به‌كار ئه‌هێنرێت كه‌هه‌م سه‌خت ئه‌بێت سه‌رلێده‌ركردنى و هه‌م سه‌خت ئه‌بێت وه‌رگێڕانى به‌تایبه‌ت بۆ ئه‌و كه‌سه‌ى كه‌ سه‌ر به‌و كلتوره‌ نه‌بێت و هه‌ر ئه‌مه‌شه‌ به‌ربه‌ست دروست ئه‌كات له‌به‌رده‌م دزه‌ كردنه‌وه‌ ناو ئه‌و رێكخراوه‌ بۆ به‌ده‌ست هێنانى زانیارى هه‌واڵگرى.

بودجه‌
داعش خاوه‌ن داهاتێكى زیاترى داراییه‌ و چه‌كداره‌كانى له‌ مانگێكدا سیوله‌یان ده‌گاته‌ زیاتر له‌ 10.000 دۆلارى ئه‌مه‌ریكی جا چ ئه‌و چه‌كداره‌ شه‌ڕكه‌ر بێت یاخود ئه‌ندام بێت له‌ شانه‌یه‌كى نوستوودا. سه‌رچاوه‌كانى داهاتى ئه‌ندامكانى زیاتر ئه‌بێت به‌ داماڵینی ئاڵتون له‌ ئافره‌تان له‌ سوریا و تاڵانكردنى ئاڵتون فرۆشییه‌كان له‌ لیبیا و بازرگانى كردن به‌ مرۆڤ نمونه‌ى تونس و لیبیا. شانه‌ى قاعیده‌ له‌ چۆنییه‌تى بڕێوه‌ بردنى كاروبارى دارایی جیاوازه‌ به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌له‌ دواى ساڵى 2001 ه‌وه‌ پشتى ده‌به‌ست به‌ سپی كردنه‌وه‌ى پاره‌ و دانانى كۆمپانیاى وه‌همى بۆ ئاڵوێركردنى پاره‌ و حه‌واڵه‌كردن و به‌كار هێنانى كارته‌ بانكییه‌كان كه‌له‌ ڕێگه‌ى تۆڕه‌ تاوانكارى و مافیاكانى جیهانه‌وه‌ به‌ده‌ستیان ده‌هێنا. به‌م شێوه‌یه‌ ئه‌و سیوله‌یه‌ى كه‌ ئه‌ندامێكى شانه‌ى قاعیده‌ به‌ده‌ستى ده‌هێنا كه‌متر ده‌بوو له‌ 10.000 دۆلار سه‌ربارى ئه‌وه‌ى كه‌ پاره‌یه‌كى كه‌مى خه‌رج ده‌كات له‌ شێوازى ژیان و خۆڕازاندنه‌وه‌ى خۆینا وه‌ك ئه‌ندامێكى داعش.
به‌كار هێنانى ئه‌مفیتامین و ماده‌ سڕ كه‌ره‌كان بۆ به‌كار هێنان و به‌ده‌ست هێنانى داهات
له‌ مێژه‌ زانراوه‌ كه‌ چه‌كداره‌كانى تاڵیبان ئه‌فیون و هێرۆیین به‌كار ئه‌هێنن ئه‌مه‌ش وه‌ك جۆرێك له‌ كلتورى ئه‌فغانه‌كان، به‌ڵام داعش به‌وه‌ جیاده‌كرانه‌وه‌ كه‌ حه‌شیشیان به‌شێوه‌یه‌كى به‌رچاو به‌كار ئه‌هێنا. له‌ ناو شانه‌ى قاعیده‌ ڕێگه‌ به‌ به‌كار هێنانى ماده‌ى هۆشبه‌ر نادرێت به‌ڵام ڕێگه‌یان پێ ئه‌درێت كه‌ به‌كارى بهێنن بۆ بارزگانى پێوه‌ كردن به‌ ده‌ست هێنانى داهات و هه‌ڵخه‌ڵه‌تاندنى ده‌زگانى ئاسایش و به‌و شێوه‌یه‌ش تۆمه‌تى كه‌سه‌كه‌ له‌ كاتى ده‌ست گیر كردندا له‌ تیرۆره‌وه‌ داده‌به‌زێت بۆ مامه‌ڵه‌ كردن به‌ ماده‌ هۆشبه‌ره‌كانه‌وه‌.

په‌یوه‌ندى كردن، دسپلین و ڕیزبه‌ندى هه‌ره‌مى
شانه‌ى قاعیده‌ به‌ شێوه‌یه‌كى گشتى په‌یڕه‌وى له‌ دسپلینێكى سه‌ربازى دیار ئه‌كات له‌ ستراكچه‌رى دا كه‌ تیایدا ئه‌فسه‌ر یاخود به‌رپرسی یه‌كه‌م و دووه‌م و هاوكاره‌كان به‌ ڕوونى دیاره‌. فه‌رمانده‌ى شانه‌ى قاعیده‌ ده‌سه‌ڵاتى ته‌واوى هه‌یه‌ به‌سه‌ر ژێر ده‌سته‌كانیدا (پیاو یان ژن) و جێگه‌ى ڕێزه‌ و ئه‌توانێت ئه‌ندامێكى شانه‌كه‌ى پاكتاو بكات (دواى په‌یوه‌ندى كردن به‌ سه‌ره‌وه‌ى خۆى) گه‌ر هه‌ست بكات كارێك ئه‌كات له‌ دژى به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانى شانه‌كه‌.
كاروباره‌كان له‌ ناو شانه‌ى داعشدا به‌ پێچه‌وانه‌وه‌یه‌، له‌ناو شانه‌ى داعشدا دسپلین وه‌ك پێویست نییه‌ و ئه‌مه‌ش ئاسانكارى ئه‌كات بۆ ئاشكرا بوونیان، وه‌ك پێویست په‌یوه‌ندى له‌ نێوانیاندا ئه‌نجام نادرێت و ڕێز نییه‌ له‌ نێوانیاندا تا واى لێدێت كه‌ به‌ چه‌قۆ په‌لامارى یه‌كدى ئه‌ده‌ن و ته‌قه‌ دروست ده‌بێت له‌ نێوانیاندا هه‌روه‌ك ئه‌وه‌ى چه‌ند جارێك له‌ سوریا و لیبیا ڕووی دا له‌سه‌ر ڕێز نه‌گرتن له‌و ئافره‌تانه‌ى كه‌ تایبه‌ت كراببون بوون بۆ ئه‌میر. په‌یوه‌ندییه‌كان له‌ناو شانه‌ى داعش ئه‌گه‌نه‌ ئاستى ڕق و هه‌واڵدانى كه‌سه‌كان بۆ ده‌رچوون له‌ شانه‌كه‌و گه‌ڕان به‌ دواى شانه‌یه‌كى دیكه‌دا كه‌ بگونجێت له‌گه‌ڵیاندا. فه‌رمانده‌ى شانه‌ى داعش بۆى هه‌یه‌ به‌ بێ په‌یوه‌ندى كردن به‌ سه‌ره‌وه‌ى خۆى هه‌ر كه‌ سێك له‌ناو شانه‌كه‌یدا بكوژێت. ئه‌م بێسه‌ره‌و به‌ره‌ییه‌ش له‌ناو شانه‌ى داعشدا ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ گه‌نجیى و كه‌م ته‌مه‌نیی ئه‌ندامه‌كان و گرانى كۆنتڕۆڵكردنیان. خودى ئه‌بو مسعه‌ب زه‌رقاوى ژیان نامه‌كه‌ى ئاماژه‌ن بۆ وێنه‌ى سه‌ركرده‌یه‌كى داعشی خوێنڕێژ و بێسه‌رو به‌ره‌یى بێ پیلان له‌ به‌ڕێوه‌بردنى چه‌كداره‌كانیدا.

ستراكچه‌رى شانه‌ و پێك هاته‌كه‌ى
به‌ شێوه‌یه‌كى گشتى ستراكچه‌ر و پێكهاته‌ى شانه‌ى قاعیده‌ دیار و ڕوونه‌ و به‌ پێچه‌وه‌نه‌وه‌ ئه‌م حاڵته‌ له‌ لاى شانه‌ى داعش به‌دى ناكرێت و جۆرێك له‌ بێ سه‌ره‌و به‌ره‌یی به‌سه‌ر شانه‌كه‌دا زاڵه‌ به‌ تایبه‌ت له‌ وڵاته‌ ئه‌وروپیه‌كاندا به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ هه‌ست ئه‌كرێت ئه‌ندامانى شانه‌كه‌ هاوشێوه‌ى چه‌ته‌كانن و ناكرێت له‌ ڕووى ڕێكخستنه‌وه‌ لێكۆڵینه‌وه‌ بكرێت له‌ سه‌ریان نه‌به‌ شێوه‌یی هێشوویی و نه‌ به‌ شێوه‌ى بازنه‌یی و نه‌به‌ شێوه‌ى هه‌ره‌می .... له‌ مه‌ڕ دیارده‌ى گورگه‌ ته‌نهاكانیش، من زۆر جیاواز له‌ بۆچونى شاره‌زایان له‌ كاروبارى تیرۆر و هه‌واڵگریدا پێم وایه‌ هێرشی گورگه‌ ته‌نهاكان دروست كراوى داعش نییه‌ به‌ڵكو ره‌وشێك بوو كه‌ پێشتر تیۆرسێنه‌كانى قاعیده‌ بانگه‌شه‌یان بۆ كرد له‌ ساڵى 2004 ه‌وه‌.
یه‌كێك له‌و تایبه‌تمه‌ندییانه‌ى كه‌ تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان ده‌یڕه‌خسێن دیارده‌ى به‌یعه‌ت دانه‌ به‌ ئه‌میری داعش بۆ چه‌ند خوله‌كێك به‌ شێوه‌ى ڕاسته‌وخۆ، ئه‌مه‌ش شتێك نییه‌ جگه‌ له‌ ماده‌یه‌ك بۆ ڕاگه‌یاندن و كاركردنه‌ سه‌ر ئه‌و كه‌سانه‌ى كه‌ بڕیاره‌ په‌یوه‌ندى بكه‌ن به‌ ڕیزه‌كانى داعشه‌وه‌، هه‌روه‌ها ته‌كنیه‌كانى وێنه‌ گرتنى سێ ڕه‌هه‌ندى بۆ پڕۆسه‌ى كوشتن و سه‌ربڕینه‌كان ڕاسته‌ پێشتر له‌به‌ر ده‌ستى قاعیده‌دا فه‌راهه‌م نه‌بوو، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان ئه‌و ده‌رفه‌ته‌شیان بۆ پیاوانى هه‌واڵگرى ڕه‌خساند تا ده‌ست بگرن به‌سه‌ر سامانێك له‌ زانیارى له‌ سه‌ر ڕێكخراو و ژیانى ڕۆژانه‌ و ژینگه‌ى كه‌سی تیرۆریست.

ڕه‌وشی خۆ پارێزى
له‌ ڕوى خۆپارێزى و گرتنه‌ به‌رى ڕێوشوێنى ئاسایش، شانه‌ى قاعیده‌ زۆر به‌ تواناتره‌ له‌ نهێنی پارێزى له‌ كاركردندا و قورس تره‌ بۆ چاودێرى كردن و مامه‌ڵه‌ كردن له‌گه‌ڵى دا، له‌ ڕووى دزه‌ كردنه‌ ناویشییه‌وه‌ قوورستره‌ له‌ به‌رئه‌وه‌ى ئه‌زمونى 10 ساڵ كارى مه‌یدانى هه‌یه‌ و 200 شانه‌ى نوستووى هه‌یه‌ له‌ له‌نده‌ن و وڵاته‌كانى دیكه‌ى ئه‌وروپادا. ئه‌ندامه‌كانى قاعیده‌ زۆر ووریا و زیره‌كن و به‌ئاسانى هه‌ست به‌چاودێرى پۆلیس ئه‌كه‌ن و له‌ناكاو وون ئه‌بن له‌ چاودێرى ده‌زگا هه‌واڵگرییه‌كانى له‌نده‌ن، پاریس و هامبۆرگ و دواى دوو ڕۆژ له‌ بازاڕه‌كانى مه‌راكیش، هۆنگ كۆنگ ده‌ر ئه‌كه‌ون و دواتر سه‌ر له‌ نوێ ده‌ر ئه‌كه‌ونه‌وه‌ و یه‌كێكیان هه‌ڵ ئه‌ستێت به‌ دروست كردنى شه‌ڕێك له‌سه‌ر شه‌قام تا ئه‌و شه‌وه‌ له‌ بنكه‌یه‌كى پۆلیس ڕۆژ بكاته‌وه‌ تا ئه‌و ئاماژه‌یه‌ بگه‌یه‌نێت به‌ چاودێره‌كانى كه‌ هێشتا به‌نده‌ له‌ لایان.
شانه‌ى داعش ناتوانێت له‌ سوڕى متبووندا بمێنێته‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ى دسپلینی كه‌متره‌ و ناتوانێت خۆى له‌گه‌ڵ ژینگه‌ى كۆمه‌ڵایه‌تیدا خۆى بگونجێنێت. له‌برى ئه‌وه‌ى وه‌ك شانه‌ى قاعیده‌ بتوێته‌وه‌ له‌ ژینگه‌ى ده‌وروبه‌رى دا ، لێى ده‌رده‌چێت و خۆى ئاشكرا ئه‌كات. ئه‌ندامى شانه‌ى قاعیده‌ ئه‌توانێت به‌رگه‌ى سوكایه‌تى پێكردن و تاقیكردنه‌وه‌ى هه‌واڵگرى بگرێت به‌ڵام ئه‌ندامى شانه‌ى داعش زۆر به‌ توڕه‌یی وه‌ڵام ئه‌داته‌وه‌ شه‌ڕانگێزى خۆى پیشان ئه‌دا.
شانه‌ى داعش له‌ڕوى ستراكچه‌رو ڕێكخستنه‌وه‌ لاوازه‌ و كه‌متر پیشه‌گه‌ره‌ و به‌ ئاسانى ئه‌توانرێت دزه‌بكرێته‌وه‌ ناویه‌وه‌ و ئاڕاسته‌ بكرێت به‌ره‌و ئامانجێكى نوێ و ته‌نانه‌ت وه‌همیش هه‌ر وه‌ك ئه‌وه‌ى كه‌ سوپاى میسڕ پێى كردن له‌ سیناو پڕۆسه‌كانى فڕۆكه‌ى بێفڕۆكه‌وان و پڕۆسه‌ تایبه‌ته‌كانى سوپاى ڕوسیا له‌ سوریا و گرتنى هه‌ندێك له‌ كه‌سه‌كانیان له‌ سوریا.

سه‌رچاوه‌ : ناوه‌ندی ئه‌وروپی بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی تیرۆر.

بە سوپاسەوە لەماڵپەری (میللەت پرێس)ەوە وەرگیراوە.

 

5822142022017_12688176_1091003590939306_3652434894485367796_n.jpg

                                        به‌ختیار ئه‌حمه‌د - توێژەری سیاسی

زۆرترین خوێندراوە

  • یەک ڕۆژ
  • یەک هەفتە
  • یەک مانگ

بۆ زانینی سەرپێچی ئوتۆمبێلەکەت کلیک بکە

سلێمانی هەولێر دهۆک

ڕاپرسی

كام جۆری سیستەمی حوكمڕانی بۆ هەرێمی كوردستان دەگونجێت ؟




    
Copyright © 2015 Snur Media. Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure