هاوکار رەفیق رەحمان
321 جار بینراوە 16/7/2016 12:09 PM

واتاكانى حه‌ڤده‌ جۆرى ته‌وقه‌كردن له‌ زمانى جه‌سته‌ى سیاسیه‌كاندا ( به‌شى نۆیه‌م)



له‌ به‌شى هه‌شته‌مى نوسینه‌كه‌مدا باسى ڕۆڵ و گرنگى ته‌وقه‌كردنم  كرد لاى كه‌سێتیه‌ سیاسیه‌كان، له‌به‌ر فراوانى و گرنگى ئه‌م بابه‌ته‌ له‌ چوارچێوه‌ى زمانى جه‌سته‌ى سیاسیه‌كاندا ، بۆ دووبه‌ش نوسینه‌كه‌م فراوانكرد، له‌م به‌شه‌دا جۆره‌ باو و سه‌ره‌كیه‌كانى ته‌وقه‌كردن ده‌خه‌مه‌ ڕوو ، له‌گه‌ڵ لێكدانه‌وه‌ى واتا و لێكه‌وته‌كانى هه‌ر جۆرێك له‌و ته‌وقه‌كردنانه‌ له‌گه‌ڵ ده‌ستنیشانكردنى باشترین و خراپترینیان به‌ پێى جۆرێتى په‌یوه‌ندى نێوان ده‌وڵه‌تان و بارودۆخ و شوێنى به‌یه‌ك گه‌یشتنه‌كان و چه‌نده‌ها هۆكارى دیكه‌.  پێویسته‌ ئه‌وه‌ش بڵێم زۆرێك له‌وانه‌ى خۆیان به‌ خودان زانیارى ده‌زانن ده‌رباره‌ى زمانى جه‌سته‌، شێوازه‌كانى ته‌وقه‌كردن بۆ سێ جۆر پۆلین ده‌كه‌ن كه‌ ئه‌وانیش ته‌وقه‌كردنى ( زاڵ، هاوسه‌نگ، ملكه‌چ) ه‌، كه‌ ئه‌مه‌ش دووره‌ له‌ ڕاستیه‌وه‌ ، به‌ڵكو شێوازه‌كانى ته‌وقه‌كردن و واتاكانیان زیاتر له‌ (60) جۆر تێده‌په‌ڕێنیت، ئه‌وه‌ى من له‌  خواره‌وه‌ ئاماژه‌م پێداوه‌ ( 17) جۆرى باوه‌،  هاوكات ئاماژه‌شم به‌ سێ سه‌رچاوه‌ داوه‌ بۆ ده‌ستخستن و ئاشنابوون به‌ جۆره‌كانى دیكه‌ى ته‌وقه‌كردن . جۆره‌ باو و به‌رچاوه‌كانى ته‌وقه‌كردن لاى كه‌سێتیه‌ سیاسیه‌كان

یه‌كه‌م:ته‌وقه‌كردنى زاڵ له‌م جۆره‌ ته‌وقه‌كردنه‌دا كه‌سێتیه‌كى سیاسى مه‌به‌ستیه‌تى ده‌ست بگرێت به‌سه‌ر به‌رامبه‌ردا و بیسه‌لمێنیت كه‌ دۆخه‌كه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندى هێزى خۆى كۆنتڕۆڵ كراوه‌، شێوازى ده‌ست گرتن له‌م جۆره‌ ته‌وقه‌كردنه‌دا به‌ شێوه‌یه‌كه‌ كه‌ پشتى ده‌ستى به‌رامبه‌ر ڕووه‌ و زه‌وى ده‌كرێته‌وه‌، پشتى ده‌ستى كه‌سى زاڵده‌ستیش ڕووه‌ و سه‌ره‌وه‌ ده‌كرێته‌وه‌ واتا دوو جۆر ده‌ركه‌وتنى پێچه‌وانه‌ى ده‌ست دروست ده‌بێت له‌ دوكه‌سى جیاوازدا. ئه‌و نوێنه‌ره‌ دبلۆماسى و سیاسیانه‌ى كه‌ زۆر شاره‌زان له‌ حاڵه‌تى پێویستدا هانا بۆ ئه‌م جۆره‌ ته‌وقه‌كردنه‌ ده‌به‌ن، گرنگ نیه‌ ده‌وڵه‌ته‌كه‌یان له‌ واقیعدا كه‌م هێز و بچوك بێت، گرنگ ئه‌وه‌یه‌ نوێنه‌رى دبلۆماسى به‌ ڕواڵه‌ت و به‌ جه‌سته‌ و جوڵه‌ و ڕه‌فتار به‌هێزبوونى خۆى بسه‌مێنیت. 

دووه‌م: ته‌وقه‌كردنى ملكه‌چانه‌ئه‌م جۆره‌ ته‌وقه‌كردنه‌ پێچه‌وانه‌ى جۆرى ته‌وقه‌كردنى زاڵه‌، چونكه‌ له‌م شێوازه‌دا له‌پى ده‌ست ڕووه‌ و سه‌ره‌وه‌یه‌ و كار ئاسانى ده‌كرێت بۆ زاڵ ده‌ستى به‌رامبه‌ر، ده‌گونجێت كه‌سێته‌یه‌كى سیاسى به‌مه‌به‌ست ڕێگه‌ خۆشبكات تا ملكه‌چ بوونى خۆى  بۆ نوێنه‌رى سیاسى به‌رامبه‌ر بسه‌لمێنێت له‌ ڕێگه‌ى جۆرێتى ته‌وقه‌كردنیه‌وه‌، زۆر جار ده‌بینین سه‌ركرده‌یه‌ك نوێنه‌رایه‌تى ده‌وڵه‌تێكى به‌هێز و كاریگه‌ر ده‌كات، به‌ ڵام به‌ هۆى له‌ بیركردن یان نه‌زانینه‌وه‌ ته‌وقه‌یه‌كى ملكه‌چانه‌ ئه‌نجام ده‌دات، زۆر جار  "ئۆباما " سه‌رۆكى ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانى ئه‌مریكا له‌ ڕابردودا كه‌وتۆته‌ ئه‌م دۆخه‌وه‌، له‌گه‌ڵ ( حه‌یده‌ر عه‌بادى ، پۆتین، سه‌رۆكى ئالسعود) ته‌وقه‌كردنى ملكه‌چانه‌ى ئه‌نجامداوه‌ ، جا ده‌كرێت ئه‌مه‌ به‌ مه‌به‌ست بێت بۆ  ده‌ستكه‌وتێكى سیاسى ، یان شاره‌زایى و هونه‌رى به‌رامبه‌ره‌ له‌ به‌ڕێوه‌بردنى پرۆسه‌كه‌دا.  

سێهه‌م: ته‌وقه‌كردنى هاوسه‌نگ (ستوونى)زۆرجار ڕووده‌دات دووكه‌س ویستى زاڵده‌ستیان هه‌یه‌ به‌سه‌ر یه‌كتریدا و له‌ كاتى ته‌وقه‌كردندا جۆرێك له‌ ململانێ و به‌ریه‌ككه‌وتن دروست ده‌بێت ، هه‌ر یه‌كه‌یان لاى خۆیه‌وه‌ ده‌یه‌وێت شێوه‌ى ده‌ستى به‌رامبه‌ر بگۆڕێت بۆ ئاماژه‌ى گوێڕایه‌ڵ و ده‌ستى به‌سه‌ردا بگرێت ، له‌ ده‌ر ئه‌نجامى ئه‌م ململانێیه‌شدا شێوازى ته‌وقه‌كردنه‌كه‌ به‌ شێوه‌ى هاوسه‌نگ ئه‌نجام ئه‌درێت و ده‌ستى هه‌ردوو لا به‌ شێوه‌ى ستونى ده‌رده‌كه‌وێت، ئه‌م شێوازه‌ش واتاى شكۆ و ڕێزى و وه‌ك یه‌كى ده‌گه‌یه‌نێت و هه‌ر یه‌كه‌یان لاى خۆیانه‌وه‌ ڕێز و دڵنیایى و ویستى به‌یه‌كه‌وه‌ بوون بۆ یه‌كتر ده‌رده‌خه‌ن، زۆر جار ده‌كرێت ئه‌م شێوازه‌ له‌ ته‌وقه‌كردن له‌ نێوان نوێنه‌رانى باڵاى دوو ده‌وڵه‌تى به‌هێز و كاریگه‌ردا ڕووبدات كه‌ هه‌ر یه‌كه‌یان خۆى به‌ گه‌وره‌تر ده‌زانێت له‌ ویتر، هه‌ردوو لایان هه‌وڵ ده‌ده‌ن ڕكێفى خۆیان زاڵ بكه‌ن به‌سه‌ر یه‌كتریدا و هاوكات به‌رگرى و ڕێگریش بكه‌ن له‌ ڕكێفى به‌رامبه‌ر له‌ ئه‌نجامى ئه‌م دوو هه‌وڵه‌ هاوتایه‌وه‌ شێوازى ته‌وقه‌كردنى هاوسه‌نگ ڕووده‌دات، وا ده‌ر ده‌كه‌وێت كه‌ ئه‌و دوو ده‌وڵه‌ته‌ پێكه‌وه‌یى و ڕێز و خۆشه‌ویستى له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌ به‌ ڵام له‌ واقیعدا به‌ ناچارى ئه‌م دۆخه‌یان هه‌ڵبژاردووه‌ .  

چواره‌م: ته‌وقه‌كردن به‌ جۆرێك فشار  بخرێته‌ سه‌ر ده‌ست به‌ره‌وخوارئه‌م جۆره‌ له‌ ته‌وقه‌كردن ئه‌و سیاسیانه‌ هاناى بۆده‌به‌ن كه‌ هه‌میشه‌  خولیاى ده‌ست به‌سه‌راگرتن به‌ سه‌ریاندا زاڵه‌ و له‌م جۆره‌ ته‌وقه‌كردنه‌دا كه‌سى ده‌ستپێشخه‌ر به‌ باڵێكى ڕه‌ق و ناو ده‌ستێكى ئاماژه‌كه‌ر بۆ خواره‌وه‌ پرۆسه‌ى ته‌وقه‌كردنه‌كه‌ به‌ ڕێوه‌ده‌بات، واتاكانى ئه‌م جۆره‌ له‌ ته‌وقه‌كردنه‌ وه‌ك هێرشێكى فیسیۆلۆجى لێكدانه‌وه‌ى بۆ ده‌كرێت و كه‌سى به‌رامبه‌ر هه‌ست به‌ شادى و په‌سه‌ندى ناكات له‌م شێوازه‌ ته‌وقه‌كردنه‌دا، سیاسه‌تمه‌داره‌ دژه‌كان و ململانێ كه‌ره‌كان له‌ نێوان خۆیاندا هان بۆ ئه‌م شێوازه‌ ده‌به‌ن، یان ته‌وقه‌ ناكه‌ن یان هه‌ر یه‌كه‌یان لاى خۆیه‌وه‌ گه‌ر ته‌وقه‌ش بكات گه‌ره‌كیه‌تى ویستى باڵاده‌ستى و هه‌ژمونى خۆى به‌سه‌ر به‌رامبه‌ره‌وه‌ بسه‌پێنیت، جا ئه‌م ویسته‌ش به‌ چه‌ندین شێواز ده‌كرێت ده‌ربڕینى لیبكرێت كه‌ ئه‌مه‌ شێوازێكیانه‌.  

ئه‌و  ڕێكارانه‌ى ڕێگه‌ له‌م جۆره‌ ته‌وقه‌كردنه‌ ده‌گرنسیاسیه‌ك گه‌ر هه‌ست بكات توشى ئه‌م جۆره‌ له‌ ته‌وقه‌كردن ده‌بێت ، پێویسته‌ ئاماده‌ سازى بكات بۆ ڕووبه‌رووبوونه‌وه‌ یان بۆ په‌كخستى واها نیازێكى له‌م شێوه‌یه‌ى به‌رامبه‌ر ئه‌ویش به‌چه‌ند میكانیزێك ده‌بێت. A: ئه‌گه‌ر له‌ حاڵه‌تى به‌ پێوه‌ وه‌ستاندا ئه‌م ته‌وقه‌كردنه‌ ئه‌نجامدرا، ئه‌وه‌ به‌ قاچى چه‌پ هه‌نگاو بنێ به‌ره‌و لاى چه‌پى كه‌سى به‌رامبه‌ر و ده‌ستى ڕاست به‌ توندى بگرێت و ڕێگه‌نه‌دا هێرشى به‌رامبه‌ر توندى ده‌ستى شلبكاته‌وه‌. بۆ زانیارى زیاتر بڕوانه‌ نوسینى به‌شى هه‌شته‌مم له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌ته‌. B: ڕوانین له‌ ڕوخسارى به‌رامبه‌ر و ڕۆچوونه‌ ناو مه‌وداى گه‌رمیه‌وه‌ به‌مه‌ش به‌ رامبه‌ر ناچار ده‌كه‌یت هێنده‌ى هه‌وڵى خۆ دوركه‌وتنه‌وه‌ بدات، هێنده‌ خه‌یاڵى لاى چۆنیه‌تى و جۆریه‌تى ته‌قه‌كردنه‌كه‌ى نامێنیت، چونكه‌ داگیركردنى ئه‌م ناوچه‌یه‌ وه‌ك ئیهانه‌یه‌ك وایه‌ به‌ نیسبه‌ت كه‌سى به‌رامبه‌ره‌وه‌.سێهه‌م: پێویسته‌ ده‌ست و باڵى ڕاست به‌ ڕه‌قى بگیرێت و مل نه‌دات بۆ ته‌سلیم بوون، هه‌موو هه‌وڵێكیش بدرێت بۆ ئه‌نجامدانى ته‌وقه‌كردنێكى ستنووى و ڕێگرى كردن له‌ هه‌ر مه‌به‌ستێكى خراپى كه‌سێتى سیاسى به‌رامبه‌ر. C: ته‌كتیكێى دیكه‌ هه‌یه‌ ئه‌ویش گرتن و ڕاوه‌شاندنى مه‌چه‌كى به‌رامبه‌ره‌ به‌ توندى ، ئه‌مه‌ش هه‌موو فیز و ته‌كه‌بور و هێزه‌ ده‌رخه‌ره‌كانى به‌رامبه‌ر سفر ده‌كاته‌وه‌ له‌ سه‌ركه‌وتنه‌وه‌ بۆى ده‌كرێت به‌ شكست و دۆڕان و  شه‌رمه‌زارى، زۆر جار به‌م حاڵه‌ته‌ ڕه‌نگه‌ توشى شۆك و ترسیش ببێت.پێنجه‌م: ته‌وقه‌كردنى لێك ئاڵاو ( لێك ئاڵاندنى هه‌ردوو ده‌ست له‌ ده‌ستى به‌رامبه‌ر)ئه‌م جۆره‌ ته‌وقه‌كردنه‌ زیاتر له‌ هه‌موو جۆره‌كانى تر به‌ شێوه‌یه‌كى گشتى به‌ ته‌وقه‌كردنى سیاسى ده‌ناسێندرێت،  به‌ تایبه‌تى له‌ نێوان ئه‌و سیاسیانه‌دا ئه‌نجامده‌درێت كه‌ په‌یوه‌ندیه‌كى پته‌و به‌هێز له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌، ده‌وترێـت زیاتر سه‌رۆك كۆماره‌كان ئه‌م شێوازه‌ ته‌به‌نى ده‌كه‌ن، كه‌ ئه‌مه‌ش واتاى ڕاستگۆیى و هه‌ستى متمانه‌ و بێگومانى ده‌گه‌یه‌نێت به‌ نیسبه‌ت كه‌سى ده‌ستپێشخه‌ره‌وه‌، ئه‌وه‌ى گرنگ بێت   هه‌ڵنه‌بژاردنى ئه‌م شێوازه‌ ته‌وقه‌كردنه‌یه‌ له‌گه‌ڵ كه‌سێتیه‌كى سیاسى سارد و سڕ یان ئه‌و سیاسیانه‌ى یه‌كه‌م جار به‌ر یه‌كده‌كه‌ون  و په‌یوه‌ندى تۆكمه‌ دروست نه‌بووه‌ له‌ نێوانیاندا. 

شه‌شه‌م: ته‌وقه‌كردن له‌ شێوه‌ى ماسى  مردوو یان ماسى ته‌ڕئه‌م شێوازه‌ ته‌وقه‌كردنه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ ئه‌و ناوه‌ى لێنراوه‌  كه‌ كه‌سى ده‌ستپێشخه‌ر بۆ ته‌وقه‌كردن  ده‌ستى وه‌ك ماسى مردوو ده‌رده‌كه‌وێت، یان ده‌گونجێت كه‌سێكى سیاسى به‌ گه‌رم و گوڕى ده‌ست به‌رێت بۆ ته‌وقه‌كردن ، به‌ڵام وه‌ڵامدانه‌وه‌ى هاوتا سیاسیه‌كه‌ى به‌ شێوه‌یه‌ك بێت وه‌ك وابێت ده‌ست بدات له‌ ( ماسى ته‌ڕ) . ئه‌مه‌ش ئه‌و شێوازه‌یه‌ كه‌ كه‌سه‌كه‌ له‌ دۆخێكى زۆر ساردو سڕدایه‌ و ته‌نیا   گیانى به‌كار ئه‌هێنیت بۆ ته‌وقه‌كردن به‌ بێ ئه‌وه‌ى دڵ و مێشك ئه‌م نیازه‌ى هه‌بێت، ئه‌مه‌ش لێكدانه‌وه‌یه‌كى لاواز و ناپه‌سه‌ندى بۆ ده‌كرێت و هه‌ستى نامۆیى و گومان و بێڕێزى به‌ بچوك زانین دروست ده‌كات. 

حه‌وته‌م: گوشینى جومگه‌كانى ده‌ست له‌ كاتى ته‌وقه‌كردندائه‌م جۆره‌ ته‌وقه‌كردنه‌ لێكدانه‌وه‌یه‌كى نه‌رێنى بۆ ده‌كرێت و ئه‌و كه‌سه‌ى ده‌ست پێشخه‌رى ئه‌م شێوازه‌ ده‌كات به‌ سیاسیه‌كى تونڕه‌ و هێرشكار و به‌رگریكار لێكدانه‌وه‌ى بۆ ده‌كرێت، زۆرجار كه‌سانى به‌هێز و وه‌رزشوانان وا ڕاهاتوون ئه‌م شێوازه‌ له‌ ته‌وقه‌كردن بكه‌نه‌ نه‌ریتى كه‌سێتى خۆیان بۆ پیشاندانى هێزى جه‌سته‌ و تواناى خودیان.هه‌شته‌م: ته‌وقه‌كردن له‌ مه‌وداى فراواندامه‌به‌ست له‌و شێوازه‌ ته‌وقه‌كردنه‌یه‌ كه‌ جه‌سته‌ى سیاسیه‌ ته‌وقه‌كه‌ره‌كان له‌ یه‌كتریه‌وه‌ دوره‌ و وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ به‌ربه‌ستێك له‌ نێوانیاندا هه‌بێـت و به‌ زۆر ده‌ست درێژ بكه‌ن بۆ یه‌كتر، ئه‌م شێوازه‌ سه‌لمێنه‌رى خۆبه‌زلزانى نێوانیان و په‌یوه‌ندى ساردوسڕیانه‌ و خۆشیان نایه‌ له‌ نزیبوونه‌وه‌ى یه‌كتر و زیاتر وه‌ك ته‌وقه‌كردنى ناچاریانه‌ وایه‌ ، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌ ئه‌توانین ئه‌و ناوه‌شى بۆ دابنێن، یان ده‌گونجێت دوو كه‌سایه‌تى سیاسى سه‌ر به‌یه‌ك كلتورى هاوشێوه‌ بن و به‌ زاندنى مه‌وداى یه‌كترى به‌ پێدراوێكى گونجاو نه‌زانن و مه‌وداى یه‌كترى و به‌ریه‌ك نه‌كه‌وتنى مه‌وداكان بۆ دورى زیاتر له‌ مه‌ترێك بپارێزن.  

نۆیه‌م: ته‌وقه‌كردن له‌ مه‌وداى ته‌سكداپێچه‌وانه‌ى حاڵه‌تى پێشوو ئه‌و كه‌سایه‌تیه‌ سیاسیانه‌ى په‌یوه‌ندیه‌كى تۆكمه‌ و به‌ هێز له‌ نێوانیاندایه‌ هه‌یه‌ و هاوكات خاوه‌نى كلتورێكى كراوه‌ و سه‌رده‌میانه‌ن ، له‌ كاتى ته‌وقه‌كردندا جه‌سته‌یان له‌ یه‌كترى نزیك ده‌كه‌نه‌وه‌ تا ده‌گاته‌ حاڵه‌تى به‌ر یه‌ككه‌وتن و باوه‌ش به‌یه‌كدا كردن. 
ده‌یه‌م:  گرتنى مه‌چه‌كى به‌رامبه‌ر له‌كاتى ته‌وقه‌كردنداهه‌موو ئه‌و جۆره‌ ته‌وقه‌كردنانه‌ى به‌ دوو ده‌ست ئه‌نجام ده‌درێن، واتا و ئاماژه‌ى ئه‌رێنیان هه‌یه‌ و زیاتر ویستراوترن له‌ شێوازه‌كانى دیكه‌ به‌ڵام پێویسته‌ جۆرى په‌یوه‌ندى كه‌سێتى و بارودۆخ و كلتور و ته‌مه‌ن و ڕه‌گه‌ز و سه‌رجه‌مى هۆكاره‌كانى دیكه‌ له‌به‌ر چاوبگرین، چونكه‌ فۆرمى جیاواز ده‌ده‌ن به‌م شێوازه‌ وجۆرێتیه‌كه‌ى ده‌نه‌خشێنن، ئه‌م شێوازه‌ زیاتر واتاى دڵپاكى و ڕاستگۆرى و ساده‌یى هاوتایى و یه‌كسانى ده‌گه‌یه‌نێت، به‌ جۆرێك به‌ ده‌ستى ڕاست ته‌وقكردنه‌كه‌  ئه‌نجام ده‌گه‌یه‌ندرێت و  به‌ ده‌ستى چه‌پیش مه‌چه‌كى ڕاستى به‌رامبه‌ر ده‌گیرێت ، به‌ڵام پێوسته‌ زیاتر به‌ ره‌ و سه‌ر نه‌چێت، چونكه‌ واتا و ده‌لاله‌تى جۆرى ته‌وقه‌كردنه‌كه‌ ده‌گۆڕێت. ئه‌م شێوازه‌ ته‌وقه‌كردنه‌ واتایه‌كى گه‌رم و گوڕ ده‌گه‌نێت و گه‌ر هه‌ست به‌ خۆشى بینینى به‌رامبه‌ر بكرێت و مه‌به‌ستتبێت له‌ بیرت نه‌كات و تۆى بیر بمێنێ ئه‌وا ته‌به‌نى ئه‌م شێوازه‌ كارێكى ناپه‌سه‌ند نیه‌. 

یانزه‌یه‌م: ده‌ست دانان له‌ سه‌ر باڵ و  شانى به‌رامبه‌ر  له‌ كاتى ته‌وقه‌كردندائه‌م دوو شێوازه‌ له‌ ته‌وقه‌كردنى  شێوازى گرتنى مه‌چه‌ك جیاوازه‌، ئه‌ویش له‌به‌ر ئه‌وه‌ى له‌م دوو شێوه‌ ته‌وقه‌كردنه‌دا سنورى مه‌وداى كه‌سێتى سیاسیه‌كان ته‌سك ده‌بێته‌وه‌ و جه‌سته‌یان ته‌واو له‌یه‌كرت نزیك ده‌بێته‌وه‌، ئه‌م جۆره‌ له‌ ته‌وقه‌كردن هه‌رگیز له‌ نێوان ئه‌و سه‌ركرده‌ و نوێنه‌ره‌ دبلۆماسیانه‌دا نایه‌ته‌ ڕوودان كه‌ په‌یوه‌ندى نێوانیان ساردى تێكه‌وتووه‌ ، بۆیه‌ بژارده‌كردنى ئه‌م دوو شێوه‌ له‌ ته‌وقه‌كردن زیاتر له‌ نێوان كه‌سێتیه‌ سیاسیه‌ لێك نزیكه‌كان دێته‌ ڕوودان.  

دوانزه‌هه‌م: كێشان به‌ سه‌ر شانى به‌رامبه‌ردا له‌ كاتى ته‌قه‌كردندائه‌مه‌ش شێوازێكى دیكه‌ى ته‌وقه‌كردنه‌ كه‌ كه‌سێته‌یه‌ سیاسیه‌ به‌هێزه‌كان به‌كارى ده‌هێنن ، كه‌ واتاى پاشكۆ بوون و بچوككردنه‌وه‌ى ده‌ڵه‌ته‌ى به‌رامبه‌ر ده‌گه‌یه‌نێت له‌ ڕێگه‌ى بچوك پیشاندان و ملكه‌چكردنى نوێنه‌ره‌ سیاسیه‌ نێردراوه‌كه‌یه‌وه‌، ئه‌م شیوازه‌ زیاتر له‌ هه‌مووو سه‌ركرده‌یه‌ك ( ئۆباما) سه‌رۆكى ئێستاى ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانى ئه‌مریكا ئه‌نجامى ئه‌دات له‌گه‌ڵ ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌ى كه‌ خۆى خولیایه‌تى وه‌ك پاشكۆ و قه‌واره‌یه‌كى لاوازتر له‌ خۆى ده‌ربكه‌ون، باشترین نمونه‌ش ده‌ركه‌وتنى ئه‌م شێوازه‌ بوو له‌گه‌ڵ ( ڕاول كاسترۆ) سه‌رۆكى ( كوبا) كاتێك ( ئۆباما) ویستى ده‌ست بكاته‌ سه‌رشانى و وه‌ك كه‌سێكى گوێڕایه‌ڵ و ملكه‌چ ده‌ریبخات، ئه‌ویش زۆر به‌ زیره‌كانه‌ ئه‌و هه‌وڵه‌ى ئۆباماى شكست پێهینا و له‌ زه‌لیلترین دۆخدا ئۆباماى ده‌رخست.  
سیانزه‌هه‌م: ته‌وقه‌كردن به‌ سه‌رى په‌نجه‌كان ( ته‌وقه‌كردنى ئافره‌تانه‌) .بریتیه‌ له‌و جۆره‌ ته‌وقه‌كردنه‌ى كه‌ به‌ سه‌رى په‌نجه‌كان و به‌ شێوه‌یه‌كى سست و فشه‌ڵ بێ هه‌ستى گه‌رم و گوڕى ئه‌نجامده‌درێت، زیاتر ئه‌م شێوازه‌ لاى سیاسیه‌ ئافره‌ته‌كان باوه‌ ، چونكه‌ به‌ سروشت ئافره‌تان حه‌ز به‌ ته‌وقه‌كردنى سه‌رى په‌نجه‌كان ده‌كه‌ن.  چوارده‌هه‌م:ده‌ست جوڵاندن و ڕاوه‌شاندنى ده‌ستى به‌ رامبه‌ر به‌ گه‌رمى و هه‌ستێكى زه‌رده‌خه‌نه‌وه‌ئه‌م شێوازه‌ زیاتر له‌ نێوان ئه‌و سیاسیانه‌دا په‌سه‌ندكراوه‌ كه‌ په‌یوه‌ندى هاوڕێیه‌تى و یه‌كتر ویستنى تۆكمه‌ له‌ نێوانیاندایه‌، واتاى هه‌ستى خۆشه‌ویستى و گرنگیدان ده‌گه‌یه‌ینَت، به‌ڵام له‌ نێوان سیاسیه‌ نه‌ناسراوه‌كان یان ئه‌و سیاسیانه‌ى په‌یوه‌ندیان له‌ دۆخێكى فشه‌ڵدایه‌ ئه‌م شێوازه‌ په‌سه‌ند نیه‌ و گه‌ر ئه‌نجامیش بدرێت هه‌ستى نامۆى دروست ده‌كات. 

پانزه‌هه‌م: ته‌وقه‌كردن به‌ هێزه‌وه‌ له‌گه‌ڵ ڕاكێشانى به‌رامبه‌ره‌كه‌ت به‌ ره‌و لاى خۆتئه‌مه‌ زیاتر لاى ئه‌و سیاسیانه‌ باوه‌ كه‌ حه‌ز به‌ نمایشى هێزى خۆیان ده‌كه‌ن و خولیاى ئه‌وه‌ن كۆنتڕڵى خۆیان ده‌ربخه‌ن و به‌رامبه‌ر سه‌ریان بۆ دانه‌وێنیت. 

شانزه‌هه‌م: ته‌وقه‌كردنى توند و به‌هێز گوشینى جومگه‌ى ده‌ستى به‌رامبه‌رئه‌م شێوازه‌ له‌ ته‌وقه‌كردن واتاى به‌ هێزى و پیاوه‌تى ده‌گه‌یه‌نێت، ئه‌مه‌ش به‌ شێوه‌یه‌كى عاده‌تى له‌ نێوان كه‌سێته‌یه‌ سیاسیه‌كاندا به‌كار دێت، به‌ڵام به‌ پێى گۆڕانى بارودۆخه‌كان ئه‌م شێوازه‌ به‌رده‌وام نامێنێته‌وه‌، بۆ نمونه‌ له‌ سه‌روبه‌نده‌كانى هه‌ڵبژاردندا كه‌سێته‌یه‌ سیاسیه‌كان زۆر ته‌وقه‌ ده‌كه‌ن له‌به‌ر ئه‌وه‌ توندى و به‌ هێزى له‌ ته‌وقه‌كردنیاندا ده‌پوكێته‌وه‌، یاخود له‌ هێرش  و ململانێ و جه‌نگه‌كاندا ئه‌م شێوازه‌ ته‌وقه‌كردنه‌ به‌ جێگرى نامێنێـته‌وه‌. 

حه‌فده‌هه‌م: ته‌وقه‌كردنى ناچارى یان دودڵىئه‌مه‌ش زیاتر له‌و كاتانه‌دا ئه‌نجامده‌درێن كه‌ سیاسیه‌كان ناچار بكرێن به‌ ئه‌نجامدانى ته‌وقه‌كردن ، له‌ كاتى دانوستان بێت یان له‌ كاتى كۆبوونه‌وه‌ و به‌ یه‌كتر گه‌یشتندا بێت، كه‌ له‌ ناخه‌وه‌ ویستى ئه‌نجامدانى ته‌وقه‌كردنیان نیه‌ به‌ڵكو دۆخه‌كه‌ واده‌كات ئه‌م ڕێكاره‌ بگرنه‌ به‌ر كه‌ ئه‌مه‌ش زیاتر ته‌وقه‌كردنێكى ساردو سڕ دیار ده‌خات، به‌ شێوه‌یه‌كى خاو ده‌ست درێژ ده‌كات بۆ به‌رامبه‌ر و به‌ خێرایى ده‌ست ده‌كشێنیته‌وه‌، باشترین نمونه‌ش ته‌وقه‌كردنى نێوان ( جه‌لال تاڵه‌بانى و مه‌سعودبارزانى) بوو له‌ (7/ ئه‌یلولى/1998) دواى جه‌نگى ناوخۆ و ئاشتوونه‌وه‌یان له‌ واشنتۆن، گه‌ر له‌ گرته‌ ڤیدیۆیه‌كه‌ بڕوانین ده‌بینین ناچار به‌ ته‌وقه‌كرد ده‌كرێن، له‌ به‌شى هه‌شته‌مى نوسینه‌كه‌م زیاتر ئاماژه‌م پێداوه‌، هه‌روه‌ها زۆرێك پێیان وایه‌ سه‌رۆكى هیندستان و هۆلاند سه‌رۆكى فه‌ڕه‌نسا له‌و جۆره‌ سه‌رۆكانه‌ن كه‌ به‌رامبه‌ر زۆر كات ناچار ده‌كه‌ن به‌ ته‌وقه‌كردن یان كات و دۆخى ته‌وقه‌كردن نازانن و زۆرجار توشى ڕه‌تكردنه‌وه‌ ده‌بن .  

بۆ زانیارى زیاتر بڕوانه‌ ئه‌م سه‌رچاوانه‌: یه‌كه‌م: ( تونیا ریمان، قوه‌ لغه‌ الجسد، ترجمه‌ بۆ عره‌بى رفیق غدار، چاپى یه‌كه‌م، 2009، بیروت .دووه‌م:(د. جوان لیبمان و سمیس جاكلین، اشارات الجسد،  وه‌رگیڕانى بۆ عه‌ره‌بى زین العابدین . سێهه‌م: جوزیف میسینجر، المعانى خفیفه‌ الحركات السیاسین، وه‌رگێڕانى بۆ عه‌ره‌بى، عقیل شیخ حسێن، 2009.تێبینى: نوسینى ناوى خۆم له‌سه‌ر وێنه‌كان ته‌نیا وه‌ك به‌ربه‌ستێكه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ى وێنه‌كانم به‌كار ده‌هێنن به‌بێ ئه‌وه‌ى ئاماژه‌ به‌ سه‌رچاوه‌كه‌ بده‌ن بێ ماندوو بوون خۆیان ده‌كه‌ن به‌ خاوه‌نى وێنه‌كان و وه‌ك پاڵه‌وانى زمانى جه‌سته‌ سیمینار و نوسین و قسه‌ ده‌كه‌ن به‌ وێنه‌كانى منه‌وه‌، چه‌ند جار ئه‌م حاڵه‌ته‌م بینیوه‌ هیوادارم ئاماژه‌ به‌سه‌ر چاوه‌كان بدرێت له‌گه‌ڵ رێزم. 

04081672016_ho2.PNG

48291672016_ho3.PNG

زۆرترین خوێندراوە

  • یەک ڕۆژ
  • یەک هەفتە
  • یەک مانگ

بۆ زانینی سەرپێچی ئوتۆمبێلەکەت کلیک بکە

سلێمانی هەولێر دهۆک

ڕاپرسی

كام جۆری سیستەمی حوكمڕانی بۆ هەرێمی كوردستان دەگونجێت ؟




    
Copyright © 2015 Snur Media. Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure